ΠΕΡΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

«Η μεγαλύτερη τέχνη στον πόλεμοείναι να υποτάξεις τον εχθρό χωρίς μάχη.»

ΣΟΥΝ ΤΖΟΥ

Υπάρχει ένας τομέας της στρατιωτικής τέχνης που λέγεται «ψυχολογικός πόλεμος».
Δυστυχώς, όταν ακούμε τη λέξη «ψυχολογικός πόλεμος», μας έρχεται (όχι τυχαία) στο νου η γειτόνισσα μας που προσπαθεί να μας σπάσει τα νεύρα επειδή δεν έχει τίποτε άλλο να κάνει.
Στην πραγματικότητα, ο ψυχολογικός πόλεμος είναι μια ολόκληρη επιστήμη, η οποία διδάσκεται σε πανεπιστήμια. Ο ψυχολογικός πόλεμος διδάσκονταν (δεν ξέρω αν

διδάσκεται ακόμα) και στις Ελληνικές στρατιωτικές σχολές (Ευελπίδων και ΣΜΥ) με το εγχειρίδιο που θα βρείτε σκαναρισμένο σε link στον ακόλουθο σύνδεσμο:
http://thalamofilakas.blogspot.gr/2012/06/blog-post_3619.html
Σύμφωνα με το Ελληνικό στρατιωτικό εγχειρίδιο (το οποίο προφανώς αποτελεί μετάφραση παλαιότερης Αμερικάνικης έκδοσης) αντικειμενικός στόχος των ψυχολογικών επιχειρήσεων είναι η διάσπαση της ενότητας ενός λαού και η λειτουργία των ατόμων σαν μονάδων και όχι σαν λαός με συνοχή και οργάνωση.
Οι βασικές μέθοδοι με τις οποίες επιτυγχάνεται ο στόχος αυτός, είναι οι ακόλουθες:

Δεν ξέρω αν σας θυμίζουν τίποτα όλα αυτά, αλλά από ότι φαίνεται, οι υποκινητές του ψυχολογικού πολέμου κατά της χώρας μας, τα καταφέρνουν περίφημα, αφού κανείς στην Ελλάδα δεν μπορεί να συννενοηθεί και να συμπράξει με κανέναν. Οι αντί-εξουσιαστές πολεμούν τους φασίστες, οι φασίστες πολεμούν τους λαθρομετανάστες, όι «γνήσιοι Ελληνες» πολεμούν τους χριστιανούς, οι «γνήσιοι χριστιανοί» περιμένουν τον μαρμαρωμένο βασιλιά, οι δημόσιοι υπάλληλοι μισούν τους «κλέφτες» επιχειρηματίες, οι ιδιώτες μισούν τους «τεμπέληδες» δημόσιους υπάλληλους, η τηλεόραση παίζει σήριαλ με πρωταγωνιστές τους σφαγείς των Ελλήνων, οι «διανοούμενοι» και οι «καλλιτέχνες» περιγελούν την Ελληνική ιστορία, οι «καθηγητές» πανεπιστημίου δεν μπορούν να συμφωνήσουν ποια είναι η σωστή οικονομική πολιτική και όλα αυτά σε ένα κλίμα οικονομικής εξαθλίωσης, εθνικής αποδόμισης και ιδεολογικής αποσύνθεσης.
Μπορεί να φαίνεται απίθανο ότι όλοι οι παραπάνω χρηματοδοτούνται από τα ίδια κέντρα, αν όμως αναλογιστείτε πόσο τεράστια είναι τα συμφέροντα που παίζονται, ίσως δε φαίνεται πλέον και τόσο απίθανο.
Εκτός από το σύγγραμα αυτό (την γνησιότητα του οποίου μπορείτε να επιβεβαιώσετε ρωτώντας οποιονδήποτε Ελληνα αξιωματικό), εξίσου διαφωτιστικό είναι και το ακόλουθο βίντεο (http://thalamofilakas.blogspot.gr/2012/06/blog-post_12.html), το οποίο περιγράφει και επιβεβαιώνει τις ίδιες μεθόδους αποδόμησης του ηθικού του εχθρού. Στο βίντεο αυτό, μιλάει ένας πρώην σοβιετικός πράκτορας καθηγητής ψυχολογικών επιχειρήσεων ο οποίος το 1985 αυτομόλησε (μέσω Ελλάδας) στην Αμερική και από τότε εργάζεται για τους Αμερικάνους. Μπορεί στο ίδιο το βίντεο ο Γιούρι την ίδια ώρα που εξηγεί τις μεθόδους των ψυχολογικών επιχειρήσεων να προπαγανδίζει τις θέσεις της Αμερικανικής κυβέρνησης (και αυτό από μόνο του δείχνει πόσο λεπτή τέχνη είναι η προπαγάνδα και πόσο δύσκολα γίνεται αντιληπτή από κάποιον που δε γνωρίζει τα περι ψυχολογικών επιχειρήσεων), αλλά όσα λέει είναι πέρα για πέρα αληθινά.
Παρακαλώ να δώσετε ιδιαίτερη προσοχή στο τελευταίο μέρος του βίντεο, όπου ο Ρώσος καθηγητής περιγράφει την κατάληξη των ψυχολογικών επιχειρήσεων, γιατί πιθανότατα περιγράφει τον τελικό στόχο της επίθεσης που δεχόμαστε.

Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή

- Οι έμμονες ιδέες είναι ενοχλητικές ιδέες, σκέψεις και εικόνες που μας επιβάλλονται και δεν μπορούμε να τις ελέγξουμε ούτε να απαλλαγούμε από αυτές με τη δύναμη της θέλησής μας.
Οι ιδέες αυτές παρεμβάλλονται στη σκέψη μας, δεν έχουν πραγματικό νόημα και συνοδεύονται από δυσάρεστα συναισθήματα όπως άγχος, φόβο, ανασφάλεια, αβεβαιότητα και αηδία.
Συνηθισμένες έμμονες ιδέες: 
Φόβος μόλυνσης από βρωμιά ή ασθένεια.
Φόβος ότι κινδυνεύει ο εαυτός μας ή κάποιος άλλος.
Έντονη ανάγκη για ακρίβεια ή τάξη.
Δυσάρεστες σκέψεις που αφορούν στη σεξουαλικότητα.
- Η ψυχαναγκαστική πράξη είναι μια επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά - μια τελετουργική πράξη - που αισθανόμαστε την παρόρμηση να κάνουμε και δεν έχουμε τη δύναμη να αποφύγουμε. Συχνά η ψυχαναγκαστική πράξη είναι συνέπεια των έμμονων ιδεών. Είναι μια προσπάθεια να ανακουφιστούμε ή να απαλλαγούμε από την πίεση των έμμονων ιδεών κάνοντας κάτι που πιστεύουμε ότι θα τις μειώσει ή θα τις εξαλείψει. Οι ψυχαναγκαστικές πράξεις δεν προσφέρουν ικανοποίηση, απλά σταματούν την αίσθηση του άγχους το οποίο αυξάνεται αν δεν εκτελέσουμε την πράξη. Για παράδειγμα αν η έμμονη ιδέα αφορά στη μόλυνση από μικρόβια τότε η ψυχαναγκαστική πράξη μπορεί να είναι το συνεχές πλύσιμο των χεριών.
Συνηθισμένες ψυχαναγκαστικές πράξεις. 
  - Επίμονη καθαριότητα.
  - Επίμονη τακτοποίηση.
  - Αριθμητικές πράξεις.
  - Συνεχής επανάληψη λέξεων ή φράσεων με το νου.
  - Άγγιγμα με συγκεκριμένο τρόπο.
  - Συλλογή άχρηστων αντικειμένων.

Χαρακτηριστικά ιδεοψυχαναγκαστικής προσωπικότητας

• Τελειομανία
• Αυστηρή πειθαρχία.
• Υπερβολική ευσυνειδησία.
• Αδιαλλαξία σε θέματα ηθικής και αξιών.
• Άκαμπτη συμπεριφορά, τυπικότητα.
• Ιδιαίτερη έμφαση στη λεπτομέρεια.
• Επιθετικότητα, ανταγωνιστικότητα και ανυπομονησία.
• Υπερβολικά υψηλές προσδοκίες από τον εαυτό και τους άλλους.
• Άσκηση αυστηρής κριτικής στον εαυτό ή τους άλλους όταν δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες.
• Δυσκολία κατανόησης της διαφορετικότητας. Δυσκολία αλλαγής των προσωπικών πεποιθήσεων μέσα από την επικοινωνία.
• Ενασχόληση με την τάξη, τους κανονισμούς και λεπτομέρειες και την καθαριότητα.
• Απροθυμία να επιτρέπει στους άλλους να παίρνουν πρωτοβουλίες.
• Δυσκολία να αναθέσει στους άλλους κάποιο καθήκον ή εργασία εκτός και αν γνωρίζει εκ των προτέρων ότι θα ακολουθήσουν με ακρίβεια τον δικό του τρόπο.
• Αξιολόγηση των προσώπων, των γεγονότων και των περιστάσεων με βάση τη λογική και όχι το συναίσθημα.
• Έλλειψη ανεκτικότητας και ελαστικότητας στις διαπροσωπικές σχέσεις.
• Έντονο πείσμα και τάσεις κυριαρχίας πάνω στους άλλους.
• Υπολανθάνουσα και συγκαλυμμένη βίωση, θυμού και οργής για όσους και όσα δεν είναι όπως θα έπρεπε.
• Υπερβολική αφοσίωση στην εργασία.
• Δυσκολία βίωσης και έκφρασης των έντονων συγκινήσεων.
• Αναγωγή των συναισθημάτων στο νοητικό επίπεδο και διανοητική επεξεργασία των εμπειριών.
• Αδυναμία χαλάρωσης.
• Αίσθημα πίεσης του χρόνου. Ανάγκη ακρίβειας στα ραντεβού.
• Άσκηση πιεστικού ελέγχου στον εαυτό, τους άλλους και τις περιστάσεις.

Πότε χρειάζεται να ζητήσω βοήθεια;

 - Τις περισσότερες φορές υπάρχει ένα συνεχές ανάμεσα στο φυσιολογικό και το παθολογικό. Ανησυχίες, προκαταλήψεις, αμφιβολίες και παράλογες πεποιθήσεις χαρακτηρίζουν τη ζωή των περισσοτέρων ανθρώπων. Ιδεοψυχαναγκαστικά συμπτώματα μπορεί να παρουσιάσει οποιοσδήποτε σε οποιαδήποτε φάση της ζωής του χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πάσχει από ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.
Υπάρχει κλινικό πρόβλημα και πρέπει να απευθυνθώ σε κάποιον ειδικό όταν:
- Τα συμπτώματα είναι έντονα, έχουν διάρκεια, επιμένουν, δεν έχουν ρεαλιστική βάση και εμποδίζουν την ομαλή, καθημερινή ζωή.
- Αισθάνομαι ότι όλη μου η ενέργεια σπαταλιέται σε ανόητες σκέψεις και πράξεις.
- Τα συμπτώματα δεν με αφήνουν να συγκεντρωθώ και να αποδώσω στην εργασία μου.
- Δυσκολεύομαι να επικοινωνήσω με τους άλλους και διακόπτω τις σχέσεις με φίλους και συγγενείς.
- Τρώω ή κοιμάμαι περισσότερο ή λιγότερο από το συνηθισμένο.

Συμπτώματα ΙΨΔ

• Αισθάνομαι την ανάγκη να αγγίζω με κάποιον συγκεκριμένο τρόπο ορισμένα αντικείμενα ή ανθρώπους.
• Εξετάζω επίμονα το σώμα μου για να βρω τα ίχνη κάποιας ασθένειας.
• Αποφεύγω κάποια χρώματα, αριθμούς ή ονόματα διότι τα έχω συνδέσει με τρομακτικές σκέψεις ή γεγονότα.
• Πιστεύω ότι είμαι ένοχος και πρέπει να τιμωρηθώ όταν λέω ή κάνω κάτι που δεν είναι σωστό.
• Αποφεύγω να αγγίξω κάποια αντικείμενα διότι φοβάμαι μη μολυνθώ.
• Δεν τολμώ να πιάσω κάτι που έπεσε στο πάτωμα.
• Πλένω συνεχώς τα χέρια μου.
• Όταν κάνω μπάνιο πλένομαι για πολύ ώρα και με επιμονή.
• Φοβάμαι υπερβολικά τα μικρόβια και νομίζω ότι θα κολλήσω κάποια σοβαρή ασθένεια..
• Δυσκολεύομαι να ολοκληρώσω μια δουλειά επειδή επαναλαμβάνω συνεχώς κάποιες πράξεις με τελετουργικό τρόπο.
• Επαναλαμβάνω κάποιες καθημερινές πράξεις (σηκώνομαι και κάθομαι στην καρέκλα, περνάω από ένα συγκεκριμένο σημείο του σπιτιού ή του δρόμου, ανάβω-σβήνω το φως) μέχρι να νιώσω ότι -είναι εντάξει.
• Ανησυχώ υπερβολικά μήπως κάνω κάποιο λάθος.
• Φοβάμαι ότι -θέλω -να κάνω κακό σε κάποιον που αγαπώ ή ότι θα του προκαλέσω ζημιά από κάποια απροσεξία μου.
• Φοβάμαι ότι μπορεί να κάνω κάτι ανόητο και επικίνδυνο κάτω από την πίεση κάποιας ανόητης και ανεξέλεγκτης παρόρμησης όπως το "να σπρώξω κάποιον ξένο μπροστά σε ένα αυτοκίνητο ", "να περάσω με το αυτοκίνητό μου στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας ", "να δηλητηριάσω τους καλεσμένους μου στο δείπνο" ή "να έχω σεξουαλική επαφή με κάποιον ανεπιθύμητο".
• Αφιερώνω πολύ χρόνο για να βάζω τα πράγματα στη σωστή τους θέση.
• Ανησυχώ αν ορισμένα αντικείμενα στο σπίτι ή στο γραφείο δεν είναι τοποθετημένα με ένα συγκεκριμένο τρόπο.
• Δεν θέλω να αγγίζει κανείς τα πράγματά μου και αναστατώνομαι όταν κάποιος άλλος τα τακτοποιήσει.
• Δυσκολεύομαι να πετάξω κάποιο αντικείμενο ακόμη και όταν δεν το χρειάζομαι.
• Μαζεύω στο σπίτι πράγματα που σε όλους τους άλλους φαίνονται άχρηστα.
• Εξετάζω τα σκουπίδια προσεκτικά πριν τα πετάξω.
• Αισθάνομαι την ανάγκη να επαναλαμβάνω μέσα μου λέξεις ή νούμερα.
• Μου έρχονται στο νου φοβερά γεγονότα που μου προκαλούν τρόμο όπως πυρκαγιά, πλημμύρες, ασθένειες ή θάνατος.
• Μου έρχονται στο νου απαράδεκτες σκέψεις που αφορούν στη σεξουαλικότητα.
• Επαναφέρω κατ' επανάληψη στη μνήμη μου ένα γεγονός και το αναλύω εξαντλητικά προσπαθώντας να βεβαιωθώ για μια λεπτομέρεια.
• Μου έρχονται στο νου απαράδεκτες σκέψεις που αφορούν στη θρησκεία.
• Φοβάμαι υπερβολικά μήπως χάσω κάποιο συγκεκριμένο αντικείμενο που δεν έχει πραγματική αξία.
• Δεν μπορώ να ελέγξω τη σκέψη μου. Δεν μπορώ να την κατευθύνω. Οι σκέψεις έρχονται στο νου μου ανεξάρτητα από τη θέλησή μου.
• Ελέγχω πολλές φορές την ημέρα τους διακόπτες του ηλεκτρικού, το καζανάκι της τουαλέτας, το φούρνο, το θερμοσίφωνο ή τις κλείδωμα της πόρτας.

Προσωπική Μαρτυρία

 - Η ζωή μου είχε γεμίσει με τελετουργικά. Έπρεπε να ντύνομαι με ένα συγκεκριμένο τρόπο. Έπρεπε να ακολουθώ πάντοτε την ίδια σωστή τάξη και σειρά. Αν δεν έκανα με απόλυτη ακρίβεια το τελετουργικό έπρεπε να γδυθώ και να αρχίσω να ντύνομαι από την αρχή πάλι και πάλι μέχρι να το κάνω σωστά. Όταν έμπαινα στο μπάνιο έπρεπε κάποιος να με κοιτάζει για να με προσέχει και να με βεβαιώσει μετά ότι δεν λέρωσα τα χέρια μου στη λεκάνη της τουαλέτας. Στο δρόμο αν νόμιζα ότι κάποιος περαστικός με κοίταξε περίεργα αισθανόμουν την ανάγκη να τον ακολουθήσω προσπαθώντας να τον κοιτάξω και εγώ και να βεβαιωθώ ότι με είδε να τον κοιτάζω. Σε δημόσιους χώρους δεν άγγιζα ποτέ τις πόρτες ή άλλα αντικείμενα που θα μπορούσε να έχει αγγίξει κάποιος άλλος για να μην μολυνθώ.
Ήξερα ότι όλα αυτά ήταν ανόητα και με βασάνιζαν πολύ. Ένιωθα απαίσια και μεγάλη ντροπή. Μου πήρε καιρό να τα ξεπεράσω αλλά τώρα νιώθω πολύ καλύτερα και μπορώ να ζω σαν φυσιολογικός άνθρωπος.

Τι προκαλεί την ΙΨΔ?

- Δεν γνωρίζουμε με επιστημονική βεβαιότητα και ακρίβεια τις αιτίες που προκαλούν την ΙΨΔ. Δεν υπάρχει κάποια ιατρική, εργαστηριακή εξέταση που να επιβεβαιώνει την ύπαρξη της ΙΨΔ. Η διάγνωση βασίζεται στην αξιολόγηση των συμπτωμάτων. Το πιθανότερο είναι ότι σε κάθε άνθρωπο συμβάλλουν στην ανάπτυξη της ΙΨΔ διάφοροι παράγοντες οι οποίοι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους όπως: κληρονομικότητα, βιοχημεία, αυστηρό οικογενειακό περιβάλλον, εκμάθηση και ενίσχυση δυσάρεστων συμπεριφορών, τραυματικές εμπειρίες, αρνητικές πεποιθήσεις, λανθασμένοι τρόποι επεξεργασίας των πληροφοριών.
- Αρκετοί ψυχολόγοι υποστηρίζουν ότι η ΙΨΔ έχει τις ρίζες της στην αυστηρότητα του οικογενειακού περιβάλλοντος και στην ενοχοποίηση του παιδιού από απαιτητικούς γονείς. Κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και κάποιες άλυτες, εσωτερικές συγκρούσεις ίσως συμβάλλουν στη δημιουργία των συμπτωμάτων αλλά οι υποθέσεις αυτές δεν επιβεβαιώνονται πάντοτε από τις έρευνες.
- Σύμφωνα με την ψυχανάλυση η ΙΨΔ οφείλεται σε υποσυνείδητες παρορμήσεις. Τα συμπτώματα εκφράζουν με συμβολικό τρόπο την υποσυνείδητη πάλη του ασθενή να ελέγξει τις υποσυνείδητες παρορμήσεις οι οποίες δεν είναι αποδεκτές από τον συνειδητό εαυτό.
Αν για παράδειγμα κάποιος με αυστηρή ηθική (αυστηρό υπερεγώ) βρίσκεται σε ένα δύσκολο γάμο δεν επιτρέπει στον εαυτό του το διαζύγιο. Το βαθύτερο, παρορμητικό και υποσυνείδητο κομμάτι του εαυτού του δεν αντέχει και θέλει να ελευθερωθεί από τον καταπιεστικό σύντροφο. Η υποσυνείδητη επιθετικότητα που νιώθει απέναντι στο σύντροφό του αφού δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή και να εκφραστεί άμεσα μπορεί να αλλάξει μορφή και να εκφραστεί ως έμμονη ιδέα "Η γυναίκα μου κινδυνεύει. Εγώ θα της κάνω κακό. Θα ρίξω δηλητήριο στο φαγητό της". Η ίδια υποσυνείδητη επιθετικότητα μπορεί να εκφραστεί και να στραφεί ενάντια στον ίδιο του τον εαυτό με τη μορφή της έμμονης ιδέας "Πρέπει να τιμωρηθώ μολύνοντας τα χέρια μου με μικρόβια" ή "Πρόκειται να πεθάνω σύντομα" ή "Ξαφνικά θα βγάλω τα μάτια μου με το στυλό που γράφω".
Σύμφωνα με την ψυχανάλυση αν το άτομο που πάσχει από ΙΨΔ συνειδητοποιήσει με τη βοήθεια του ψυχαναλυτή τον εσωτερικευμένο του "ηθικό πόλεμο" κατανοώντας και ερμηνεύοντας τα γεγονότα και τα αισθήματα με βάση τη λογική θα μπορέσει να βελτιώσει την κατάστασή του.
- Σύγχρονες έρευνες παρέχουν ενδείξεις ότι η ΙΨΔ έχει νευρο-βιολογική βάση και σχετίζεται με τη χημεία και τη λειτουργία του εγκεφάλου. Ίσως υπάρχει κάποιο πρόβλημα επικοινωνίας ανάμεσα στο μπροστινό τμήμα του εγκεφάλου (the orbital cortex) και τις βαθύτερες εγκεφαλικές δομές (the basal ganglia). Ίσως τα επίπεδα του νευροδιαβιβαστή σεροτονίνη είναι χαμηλά. Τα φάρμακα που συμβάλλουν στην αύξηση της συγκέντρωσης σεροτονίνης στον εγκέφαλο συνήθως βοηθούν στην βελτίωση των συμπτωμάτων.

Κληρονομικότητα

 - Γενετικοί παράγοντες και η κληρονομικότητα παίζουν το ρόλο τoυς όπως και σε άλλες ψυχολογικές διαταραχές. Δεν έχει βρεθεί όμως κάποιο γονίδιο που να είναι υπεύθυνο συγκεκριμένα για την ΙΨΔ Σύμφωνα με στατιστικές μελέτες σε οικογένειες που οι γονείς πάσχουν από ΙΨΔ υπάρχουν ελαφρά αυξημένες πιθανότητες να παρουσιάσουν συμπτώματα ΙΨΔ και τα παιδιά.

Ντροπή και μυστικότητα

 - Όταν υποφέρουμε από ιδεοψυχαναγκαστικά συμπτώματα ο πιο συνηθισμένος τρόπος αντίδρασης είναι να νιώθουμε ντροπή και να προσπαθούμε να κρύψουμε τη διαταραχή μας από τους άλλους. Αισθανόμαστε ότι μόνο εμείς σε ολόκληρο τον πλανήτη έχουμε αυτό το πρόβλημα και δεν υπάρχει κανείς και τίποτα που να μπορεί να μας βοηθήσει. Ολόκληρη η ζωή μας εξαρτάται και ρυθμίζεται από τους ιδεοψυχαναγκασμούς. Ο τρόπος της ζωής μας διαμορφώνεται με τέτοιο τρόπο ώστε να βρίσκουμε ισορροπίες χωρίς να ξεπερνάμε τα συμπτώματα.

Στατιστικά στοιχεία

 - Στην πραγματικότητα δεν είμαστε καθόλου μόνοι. Εκατομμύρια συνανθρώπων μας βασανίζονται από το ίδιο πρόβλημα σε όλο τον κόσμο. Από ΙΨΔ υποφέρουν περίπου 3.3 εκατομύρια ενηλίκων Αμερικάνων αριθμός που αντιστοιχεί στο 2,3% του πληθυσμού.
Η διαταραχή αυτή προσβάλλει στην ίδια περίπου αναλογία άνδρες και γυναίκες και συνήθως τα συμπτώματα πρωτοεμφανίζονται στην παιδική ηλικία ή στην εφηβική ή στην αρχή της ενήλικης ζωής. Ένα τρίτο των ενηλίκων αναφέρουν ότι ένιωσαν τα πρώτα συμπτώματα στην παιδική ηλικία.
Η πορεία της "ασθένειας" δεν είναι συγκεκριμένη και απόλυτα προβλέψιμη. Τα συμπτώματα σε μερικές περιπτώσεις αυξάνονται και μειώνονται, άλλοτε εξαλείφονται και μετά από καιρό επανέρχονται και άλλοτε θεραπεύονται τελείως.

Θεραπεία και υποστήριξη

 - Θεραπευτική στήριξη.
Ζήτησε βοήθεια από κάποιον ψυχίατρο ή ψυχολόγο. Ο ειδικός θα σε καθοδηγήσει και θα σε βοηθήσει να ξεπεράσεις με ασφάλεια και όσο πιο ανώδυνα γίνεται το πρόβλημα της ΙΨΔ.
  - Εκπαίδευση.
Μάθε όσα περισσότερα μπορείς σχετικά με το πρόβλημα ώστε να καταλαβαίνεις καλύτερα αυτό που σου συμβαίνει. Διάβασε βιβλία για τις διαταραχές άγχους (στα ελληνικά δεν έχω υπόψη μου να υπάρχει βιβλίο για την ΙΨΔ ενώ για τις διαταραχές άγχους υπάρχουν πολλά).
Μίλησε αναλυτικά με τον γιατρό ή τον ψυχολόγο που σε παρακολουθεί.
Ψάξε για πληροφορίες στο Διαδίκτυο (στα Αγγλικά υπάρχουν πολλές εκατοντάδες sites, που αναφέρονται στην ΙΨΔ. Ο όρος είναι OCD, obsessive compulsive disorder).
- Η συμπεριφορική θεραπεία της έκθεσης.
Σύμφωνα με την ψυχολογία της συμπεριφοράς η ΙΨΔ είναι αποτέλεσμα μάθησης δυσλειτουργικών τρόπων σκέψης και συμπεριφοράς. Τα συμπτώματα μαθαίνονται όταν ένα ουδέτερο γεγονός ή αντικείμενο συνδέεται με ένα ερέθισμα που προκαλεί άγχος ή φόβο. Για παράδειγμα η παρακολούθηση ενός αυτοκινητιστικού ατυχήματος όπου ένα μαύρο αμάξι σκοτώνει μια κοπέλα μπροστά στα μάτια μου με κάνει να συνδέσω το μαύρο χρώμα με την οδύνη που ένιωσα εκείνη την ώρα. Μπορεί αργότερα να αποφεύγω να αγγίξω οποιοδήποτε μαύρο αντικείμενο για να μην γίνει κάποιο κακό σε εμένα ή σε κάποιο αγαπημένο μου πρόσωπο. Ο φόβος μπορεί να γενικευθεί και να αφορά και άλλα έντονα χρώματα ή πρόσωπα που συνηθίζουν να φορούν μαύρα ρούχα ή οτιδήποτε άλλο μπορεί να συνδεθεί συνειρμικά με το ερέθισμα που πυροδότησε τον πρώτο φόβο. Μπορεί να επιδιώκω να αγγίζω αντικείμενα με λευκό χώμα ώστε να αναιρώ με αυτό τον τρόπο στη φαντασία μου την επικινδυνότητα του μαύρου.
Η αποφυγή του φοβικού ερεθίσματος και η επανάληψη των ψυχαναγκαστικών συμπεριφορών ενισχύει το φόβο και διαιωνίζει τον φαύλο κύκλο των συμπτωμάτων.
Η θεραπευτική μέθοδος της ψυχολογίας της συμπεριφοράς είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική όταν οι καταστάσεις που προκαλούν το άγχος μπορούν εύκολα και ακίνδυνα να εξομοιωθούν. Ο θεραπευτής σε παροτρύνει να αντιμετωπίσεις το φοβικό ερέθισμα που σου πυροδοτεί τον ψυχαναγκασμό χωρίς όμως να διαπράξεις την ψυχαναγκαστική πράξη για να μειώσεις το άγχος.
Για παράδειγμα: Αν έχεις την εμμονή να πλένεις τα χέρια σου αφού αγγίξεις κάποιο αντικείμενο όπως το χερούλι μιας πόρτας ο θεραπευτής σου προτείνει να το αγγίξεις και μετά να μην πλύνεις τα χέρια σου. Το σκεπτικό είναι ότι καθώς αποφεύγεις να πλύνεις τα χέρια σου το άγχος που σου έχει προκαλέσει το άγγιγμα του "μολυσμένου" αντικειμένου σιγά-σιγά μειώνεται και μάλιστα χωρίς να συμβεί κάποιο κακό σε εσένα ή σε κάποιο άλλο αγαπημένο σου πρόσωπο.
Με την εφαρμογή αυτής της τεχνικής συνηθίζεις σε μια διαφορετική, υγιή αντίδραση απέναντι στη σκέψη ή στο αίσθημα που σε τρομάζει. Μπορεί στην αρχή να φαίνεται πολύ δύσκολο αλλά με τη συχνή εφαρμογή της τεχνικής μαθαίνεις ότι δεν χρειάζεσαι την ψυχαναγκαστική πράξη για να νιώσεις καλύτερα.
Θα πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι ο θεραπευτής δεν σου προτείνει ποτέ, να κάνεις κάτι που είναι επιβλαβές για σένα ή για κάποιον άλλο. Δεν είναι δυνατόν να εξομοιώσουμε (simulate) όλες τις συμπεριφορές που συνοδεύονται από έντονο άγχος. Αν για παράδειγμα σου μπαίνει η έμμονη ιδέα να πετάξεις το παιδί σου από το παράθυρο ή να βουτήξεις τα χέρια σου στη λεκάνη μια δημόσιας τουαλέτας δεν είναι δυνατόν να εφαρμόσεις την θεραπευτική τεχνική της έκθεσης για να βοηθηθείς.
Εξάλλου οποιαδήποτε τεχνική εφαρμόζεται με βάση τις ψυχολογικές δυνατότητες και τις αντοχές του θεραπευόμενου. Ο θεραπευτής δεν πρέπει να διακινδυνεύει ποτέ την εσωτερική ισορροπία του θεραπευόμενου εφαρμόζοντας έξυπνες τεχνικές με στόχο να ολοκληρωθεί γρήγορα η θεραπεία. Πάνω από όλα προέχει ο σεβασμός του προσώπου και η εμπιστοσύνη.   - Ομάδες υποστήριξης.
Παράλληλα με την φαρμακευτική αγωγή και την ατομική ψυχοθεραπεία η ομαδική επικοινωνία με άλλα άτομα που πάσχουν από ΙΨΔ θα μπορούσε να σε βοηθήσει να νιώσεις λιγότερο μόνος και να σου δώσει κουράγιο να παλέψεις με περισσότερο κουράγιο αυτή τη δυσκολία. Στην Ελλάδα δεν γνωρίζω να υπάρχουν ειδικές ομάδες για την αντιμετώπιση της ΙΨΔ. Μπορεί όμως να σε βοηθήσει η συμμετοχή σε οποιαδήποτε ομάδα ψυχοθεραπείας ή αυτογνωσίας ή αυτοβελτίωσης.
- Οικογενειακή συμβουλευτική.
Διευκολύνει την επικοινωνία στην οικογένεια και βοηθά όλα τα μέλη να συμβιώσουν όσο πιο αρμονικά γίνεται με το πρόβλημα. Είναι σημαντικό να αντιμετωπίζεις το πρόβλημα σε ένα υποστηρικτικό και φιλικό περιβάλλον που σε καταλαβαίνει και σε αποδέχεται χωρίς να αμφισβητεί την αξία σου.
- Φάρμακα.
Στις περισσότερες περιπτώσεις κάποια αντικαταθλιπτικά και αγχολυτικά μπορούν να βοηθήσουν αρκετά. Αν έχεις αμφιβολίες και νιώθεις άβολα με τη χρήση των φαρμάκων συζήτησε τις ανησυχίες σου με το γιατρό ή τον ψυχολόγο σου. Αν συνεχίσεις να αμφιβάλλεις ζήτησε μια δεύτερη γνώμη από κάποιον άλλο ειδικό. Αν η κατάστασή σου δεν βελτιώνεται συζήτησε το με τους θεραπευτές σου. Ακόμη και αν νιώθεις καλύτερα μη βιαστείς να σταματήσεις τη θεραπεία.. Αν διακόψεις πρόωρα αυξάνεται ο κίνδυνος της υποτροπής.

Αυτοβοήθεια.

- Παραδοχή και αγωνιστική διάθεση: Παραδέξου ότι σε αυτή τη φάση της ζωής σου ταλαιπωρείσαι από μια διαταραχή άγχους που λέγεται ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ΙΨΔ). Αν το αρνείσαι δεν θα μπορέσεις να το αντιμετωπίσεις συστηματικά. Χρειάζεται θάρρος, σταθερότητα και αποφασιστικότητα για να δοκιμάσεις νέους τρόπους δημιουργικής ερμηνείας του προβλήματος και εναλλακτικής συμπεριφοράς.
Τακτικές αντιμετώπισης των ενοχλητικών συμπτωμάτων

Κατάλαβε ότι οι έμμονες ιδέες και οι ψυχαναγκαστικές πράξεις είναι βασανιστικά συμπτώματα της ΙΨΔ και όχι αληθινά προβλήματα.
Δεν μπορείς μόνο με τη θέλησή σου να αποφύγεις τις έμμονες σκέψεις και τις ψυχαναγκαστικές τάσεις παρορμήσεις. Μπορείς όμως ελέγξεις και να αλλάξεις τον τρόπο που αντιδράς σε αυτά τα ερεθίσματα. Μπορείς να εξασκηθείς ώστε να ερμηνεύεις διαφορετικά και να συμπεριφέρεσαι διαφορετικά. Προσπάθησε ήρεμα να μη δίνεις σημασία στα συμπτώματα. Το πρόβλημά σου δεν έχει καμιά σχέση με αυτό που σου λένε οι έμμονες ιδέες. Οι σκέψεις από μόνες τους είναι ανεδαφικές και ανόητες. Αυτό που στην πραγματικότητα σε ταλαιπωρεί δεν είναι οι σκέψεις αλλά το άγχος και ο φόβος που συνοδεύει τις σκέψεις. Η έμμονη ιδέα σε κάνει να πιστεύεις ότι είναι αληθινή. Όμως αληθινό είναι μόνο το άγχος που κρύβεται πίσω από την εμμονή. Αυτό που σου λέει η έμμονη ιδέα είναι ένα τρανταχτό, ολοφάνερο και ξεκάθαρο ψέμα. Μάθε να αποδίδεις τα συμπτώματα στην ΙΨΔ και όχι στον εαυτό σου ή στην πραγματικότητα. Με αυτό τον τρόπο θα νιώσεις πιο δυνατός και ικανός να ελέγξεις τις παρορμήσεις σου.
 - Χαλάρωση θετική σκέψη: Όταν νιώθεις την εμμονή να σε πιέζει πήγαινε σε ένα ήσυχο μέρος και δοκίμασε να χαλαρώσεις. Κάθισε αναπαυτικά, πάρε μια βαθιά εισπνοή, χαλάρωσε και σκέψου θετικά. Φέρε στο νου σου την εικόνα του εαυτού σου σε πολύ καλή κατάσταση. Φαντάσου ότι έχεις κατορθώσει να ξεπεράσεις αυτό το πρόβλημα και είσαι χαρούμενος, άνετος και δυνατός. Δες το πρόσωπό σου να είναι χαμογελαστό και να εκφράζει αυτοπεποίθηση και δύναμη. Στήριξε με λόγια δύναμης την προσπάθειά σου. Νιώσε απαλλαγμένος από οποιοδήποτε πρόβλημα άγχους και πες μέσα σου με θάρρος: "Αυτό το πρόβλημά δεν οφείλεται σε δικό μου φταίξιμο, ευθύνη ή λάθος. Δεν σημαίνει ότι είμαι προβληματικός ή αδύνατος ή δύσκολος άνθρωπος. Σιγά-σιγά θα το ξεπεράσω. Μέσα μου κρύβονται τεράστια αποθέματα δύναμης. Μπορώ να τα καταφέρω. Όλα θα πάνε καλά".
Αν για παράδειγμα πιστεύεις ότι τα χέρια σου είναι λερωμένα πες στον εαυτό σου. "Δεν είναι αλήθεια ότι τα χέρια μου είναι λερωμένα. Έχω μόνο την εμμονή ότι είναι λερωμένα. Χαλαρώνω και συμφιλιώνομαι με αυτή την εμμονή ώστε να κρατήσω την ψυχραιμία μου. Δεν είναι ανάγκη να πλύνω τα χέρια μου. Αισθάνομαι μόνο την ψυχαναγκαστική τάση να τα πλύνω. Τα χέρια μου είναι καθαρά".
Ακόμη μπορείς να διαβεβαιώσεις και να καθησυχάσεις τον εαυτό σου με τα παρακάτω λόγια: "Αυτό που νιώθω είναι ένα απλό σύμπτωμα της ΙΨΔ. Αυτό που μου λέει η εμμονή δεν είναι αληθινό αλλά είναι μόνο το αποτέλεσμα μιας ελάχιστης και ακίνδυνης χημικής ανισορροπίας του εγκεφάλου. Κατευθύνω την προσοχή μου σε κάτι διαφορετικό. Διαλέγω μια ευχάριστη σκέψη, εικόνα ή συμπεριφορά. Αντιστέκομαι ήρεμα και ψύχραιμα στην έμμονη ιδέα. Δεν υποκύπτω στην ψυχαναγκαστική μου παρόρμηση".

Θετικές και Αρνητικές Σκέψεις
Δεν μπορώ να κάνω τίποτε για να αντιμετωπίσω αυτό το πρόβλημα	Είμαι αποφασισμένος να το παλέψω και να το ξεπεράσω.
Οι έμμονες ιδέες που με τρομάζουν αφορούν σε πραγματικούς κινδύνους.	Οι έμμονες ιδέες που με τρομάζουν είναι γεννήματα του άγχους και της φαντασίας μου.
Η ψυχαναγκαστική πράξη μπορεί να μειώσει το άγχος μου.	Μπορώ να βρω άλλους τρόπους για να μειώνω το άγχος μου.
Δεν αντέχω άλλο. Πρέπει τώρα αμέσως να ξεπεράσω τις εμμονές.	Θα ξεπεράσω τις εμμονές όταν μπορέσω. Μέχρι τότε διατηρώ την ψυχραιμία μου και σέβομαι τον εαυτό μου.

 - Χαλάρωση και παράδοξη σκέψη: Μια παραλλαγή αυτής της τεχνικής είναι να υποθέσεις ότι αυτό που φοβάσαι γίνεται πραγματικότητα. Φαντάσου όλες τις λεπτομέρειες της τρομακτικής εμπειρίας ενώ παράλληλα χαλαρώνεις το σώμα σου από τα πόδια μέχρι το κεφάλι. Με αυτό τον τρόπο συνδέεις αυτό που σε τρομάζει με την σωματική χαλάρωση. Αυτή η τακτική μπορεί να σε βοηθήσει να αντιδράς πάντοτε με χαλαρότητα στην πίεση της έμμονης ιδέας ή της παρόρμησης.
 - Αναβολή: Συνειδητοποίησε ότι το να κάνεις αυτό που η εμμονή σου υποβάλλει δεν είναι ο καλύτερος τρόπος για να μειώσεις το άγχος σου. Χρειάζεται πολύ θάρρος για να αντισταθείς στην πίεση που σου ασκεί η εμμονή. Όμως αν αντισταθείς θα καταλάβεις ότι σιγά-σιγά το άγχος θα μειωθεί και τίποτε κακό δεν πρόκειται να σου συμβεί.
Αν αισθάνεσαι αναγκασμένος να υποκύψεις σε μια ακίνδυνη, ψυχαναγκαστική πράξη ανάβαλλε όσο μπορείς περισσότερο την πράξη αυτή και αφιέρωσε της λιγότερο χρόνο.
Αν πιστεύεις ότι επειδή δεν είπες στο σύντροφό σου την ώρα που έφευγε από το σπίτι τη λέξη "Πρόσεχε" τώρα είναι ήδη νεκρός σε αυτοκινητιστικό ατύχημα, ανάβαλλε όσο μπορείς περισσότερο να του τηλεφωνήσεις στο κινητό για να βεβαιωθείς ότι είναι καλά. Όσο αναβάλλεις τόσο περισσότερο αποκτάς τον έλεγχο πάνω στο πρόβλημα.
 - Φιλική αποδοχή των συμπτωμάτων: Μη βιάζεσαι να απαλλαγείς από την ΙΨΔ. Ησύχασε και δέξου όσο πιο ήρεμα γίνεται το άγχος και το φόβο που αισθάνεσαι. Συμφιλιώσου με τα αρνητικά σου αισθήματα. Αν πάψεις να τα πολεμάς δεν θα είναι πια ανεπιθύμητα και ακούσια. Θα έχεις τον έλεγχο και με αυτό τον τρόπο θα τα αφοπλίσεις. Είναι ακίνδυνα και δεν μπορούν να σε βλάψουν. Η ΙΨΔ δεν έχει πραγματική εξουσία πάνω σου. Αν συμφιλιωθείς μαζί της αλλάζεις τη ρίζα του προβλήματος. Είναι βέβαιο ότι δεν μπορεί να σου κάνει κακό. Είναι βέβαιο ότι δεν πρόκειται να χάσεις τον έλεγχο και να κάνεις κάτι που δεν θέλεις στον εαυτό σου ή σε κάποιον άλλο.
Άκουσε μια τεχνική χαλάρωσης για την αντιμετώπιση των έμμονων ιδεών:
www.psyche.gr/audio_psychology.htm#obsess

  - Αποστασιοποίηση: Παρατήρησε με ηρεμία και νηφαλιότητα τις σκέψεις και τα αισθήματα χωρίς να θέλεις να τις αλλάξεις. Κράτησε αποστάσεις από αυτό που σου συμβαίνει σαν να αφορά κάποιον άλλο και όχι εσένα προσωπικά. Παρατήρησε αναλυτικά και λεπτομερώς τις σκέψεις και τα αισθήματα που σε βομβαρδίζουν χωρίς να παρασύρεσαι. Επέτρεψε να γίνεται μέσα σου αυτό που γίνεται.
Οι σκέψεις τα συναισθήματα, οι παρορμήσεις, οι μνήμες και τα σωματικά αισθήματα είναι παροδικά και ασταθή. Έρχονται και παρέρχονται όπως τα κύματα της θάλασσας χωρίς να αφήνουν ίχνη πίσω τους. Μάθε να είσαι αδιάφορος παρατηρητής για όλα αυτά τα ψυχικά φαινόμενα. Κατανόησε τον τρόπο που λειτουργούν αλλά μη συμμετέχεις συγκινησιακά. Συνειδητοποίησε την απόσταση ανάμεσα σε αυτό που είσαι κατά βάθος και σε αυτό που σκέπτεσαι ή αισθάνεσαι. Μην προσπαθείς να αλλάξεις τις σκέψεις και τα συναισθήματα. Αδιαφόρησε για όλα αυτά, δεν είναι δικά σου και δεν σε αφορούν. Να λες μέσα σου "Δεν είμαι οι σκέψεις, τα συναισθήματά και οι παρορμήσεις αλλά μια δυνατότητα ελευθερίας, χαράς και δημιουργίας".


 - Στρέψε το ενδιαφέρον σου σε δημιουργικές δραστηριότητες που σου δίνουν χαρά, σκοπό και νόημα ώστε να βελτιώσεις την ψυχική σου ισορροπία Προσπάθησε να κάνεις κάτι ευχάριστο ώστε να ξεφύγεις από την έμμονη ιδέα γεμίζοντας το νου και τη ζωή σου με κάτι δημιουργικό όπως: αθλητισμός, συγγραφή, χορός, χόμπι, χειροτεχνίες, λεύκωμα, ραδιοφωνική εκπομπή κλπ.
  - Αναζήτησε τρόπους συμμετοχής στη ζωή της κοινότητάς. Πρόσφερε τις υπηρεσίες σου σε κάποιον τομέα που σε ευχαριστεί. Πολιτιστικοί και αθλητικοί σύλλογοι, πολιτικά κόμματα, θεατρικές ομάδες, Ερυθρός Σταυρός κ.λ.π.
-Μην αφήνεις την ΙΨΔ να ρυθμίζει τη ζωή σου: Η ΙΨΔ είναι ένας καθημερινός αντίπαλος που σου δίνει την ευκαιρία παλεύοντας να γίνεσαι πιο δυνατός. Κάθε νίκη που κατορθώνεις σε βοηθά να ενισχύεις την αυτοπεποίθηση και την δυνατότητα να ελέγχεις τον εαυτό σου. Μην απομονώνεσαι από συγγενείς και φίλους. Να θυμάσαι ότι όλα τα παθήματα της ζωής είναι ευκαιρίες για γνώση, ωρίμανση και εξέλιξη. Φρόντισε να κάνεις παρέα με θετικούς ανθρώπους που μπορούν να σε βοηθήσουν. Απόφευγε τις σχέσεις που σε ρίχνουν.
 -Τακτική σωματική άσκηση: Η γύμναση του σώματος μειώνει το άγχος και την κατάθλιψη και δίνει ενέργεια και κουράγιο.
 - Φρόντιζε να καλύπτεις τις ανάγκες σου, να τρέφεσαι σωστά, να κοιμάσαι αρκετά, να στηρίζεις και να ενισχύεις τον εαυτό σου.
 - Σημείωσε σε ένα ημερολόγιο τις φορές που κατάφερες να μην υποκύψεις στο ψυχαναγκασμό ώστε να ανταμείψεις τον εαυτό σου μετά από ένα συγκεκριμένο αριθμό επιτυχιών. Κράτησε επίσης αναλυτικά σημειώσεις για τις σκέψεις και τα αισθήματα που σε ενοχλούν ώστε να αποκτάς αυτογνωσία και να παρακολουθείς την θεραπευτική σου πορεία.
 - Γνώρισε καλύτερα τα ερεθίσματα που πυροδοτούν τις εμμονές. Αναζήτησε τα ερεθίσματα που σου προκαλούσαν άγχος στο παρελθόν. Συνειδητοποίησε τα ερεθίσματα σου προκαλούν άγχος στο παρόν και προσπάθησε να τα αποφύγεις. Άλλαξε τον τρόπο που αντιδράς στα στρεσογόνα ερεθίσματα.
 - Δυναμική αντιμετώπιση: Ανάλαβε τον έλεγχο της κατάστασης αντί να θεωρείς τον εαυτό σου αβοήθητο θύμα των συμπτωμάτων. Δοκίμαζε συστηματικά στην πράξη τεχνικές αντιμετώπισης των συμπτωμάτων. Σιγά - σιγά θα μάθεις να ελέγχεις τη συμπεριφορά σου και να αντιδράς στις παρείσακτες και δυσάρεστες σκέψεις και παρορμήσεις με πιο αποδεκτούς τρόπους.
 - Αναζήτησε δίκτυο στήριξης: Μίλησε με ανθρώπους που εμπιστεύεσαι για το πρόβλημά σου ώστε να μειωθούν τα αισθήματα της μοναξιάς και του φόβου.
 - Ωφέλιμη "ποινή": Κάθε φορά που υποκύπτεις στην ψυχαναγκαστική πράξη (π.χ. πλύσιμο των χεριών) επέβαλε στον εαυτό σου μια δημιουργική συμπεριφορά (π.χ. τεχνική χαλάρωσης ή γυμναστική).
 - Αλλαγή προοπτικής: Δες το πρόβλημά σου μέσα από τα μάτια του θεραπευτή σου ή κάποιου άλλου ανθρώπου που αγαπάς και εμπιστεύεσαι. Πως θα σκεπτόταν αυτός αν ήταν στη θέση σου; Πως θα ερμήνευε και πως θα αντιμετώπιζε την κατάσταση; Πόσο ένοχος θα ένιωθε;
 - Μην έχεις απαιτήσεις. Μην έχεις υπερβολικές απαιτήσεις από τον εαυτό σου. Επιβράβευσε τον εαυτό σου για τα μικρά-μικρά βήματα που κάνει και να είσαι πολύ ελαστικός όταν δεν τα καταφέρνει.

Με πιο τρόπο μπορούν να βοηθήσουν
οι συγγενείς και οι φίλοι;

   - Φρόντισε αυτός που βασανίζεται από ΙΨΔ να έχει πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με το πρόβλημά του.
  - Η οικογένεια δεν ευθύνεται για την δημιουργία της ΙΨΔ αλλά ο τρόπος που τα μέλη της οικογένειας αντιμετωπίζουν το πρόβλημα παίζει μεγάλο ρόλο για την πορεία και την έκβαση της θεραπείας. Συχνά τα συμπτώματα επηρεάζουν την καθημερινή ζωή όλης της οικογένειας και ο "ασθενής" ζητά από όλους να προσαρμοστούν στις εμμονές του. Οι οικογένεια θα πρέπει σιγά-σιγά και με σεβασμό να πάψει να συνεργάζεται. Οι απότομες αλλαγές φέρνουν σύγχυση και αναστάτωση. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε στα συμπτώματα να καθορίσουν τη ζωή όλων ούτε όμως και να δείξουμε αδιαφορία σε αυτόν που υποφέρει. Η οικογενειακή συμβουλευτική μπορεί να είναι πολύτιμη σε τέτοιες περιπτώσεις.
  - Αντιμετώπισε τον πάσχοντα ως άνθρωπο και όχι ως πρόβλημα. Εστίασε την προσοχή σου στα θετικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του και στις καλές πλευρές της σχέσης σας.
  - Η κριτική, τα αρνητικά σχόλια, η απόρριψη και οι πιεστικές παραινέσεις δεν μπορούν να βοηθήσουν. Χρειάζεται να θυμάσαι ότι ο "ασθενής" δεν επιλέγει να έχει τα συμπτώματα αλλά ζει κάτω από την πίεση που του ασκεί η ΙΨΔ. Αν απαιτείς να σταματήσει τους ιδεοψυχαναγκασμούς ενώ δεν είναι ακόμα έτοιμος δεν τον βοηθάς αλλά τον κάνεις να νιώθει ανικανότητα και μειονεκτικότητα. Ο άνθρωπός μας, χρειάζεται περισσότερο από όλα είναι υποστήριξη, κατανόηση και ψυχραιμία.
  - Έλα στη θέση του. Δες αυτό που τον βασανίζει μέσα από τα δικά του μάτια. Δείξε κατανόηση και αγάπη.
  - Κάνε υπομονή. Το πρόβλημα θα ξεπεραστεί με μικρά-μικρά βήματα. Να περιμένεις συχνά πισωγυρίσματα αλλά να μη χάνεις την ελπίδα σου.
  - Ενθάρρυνέ τον να συνεργαστεί σωστά με τους θεραπευτές του. Αν διαφωνείς με τη θεραπευτική αγωγή συζήτησε το θέμα με το γιατρό και όχι με τον "ασθενή".
  - Αν πρόκειται για παιδί ή έφηβο συζήτησε το πρόβλημα με τους δασκάλους. Ενημέρωσέ τους για την ΙΨΔ με κάποιο έντυπο. Ζήτησέ τους να στηρίξουν το παιδί σε αυτή τη δυσκολία.
  - Να αγαπάς και να βοηθάς χωρίς να νταντεύεις. Βοήθησέ τον χωρίς να υποκύπτεις άνευ όρων στα τελετουργικά και τις παραξενιές του.
  - Προστάτεψε τον εαυτό σου ώστε να μη γίνεις θύμα των συμπτωμάτων του αγαπημένου σου προσώπου. Μην αναλαμβάνεις περισσότερο φορτίο από αυτό που μπορείς να αντέξεις. Φρόντισε να νιώθεις καλά για να μπορείς να βοηθήσεις.

psyche.gr

Iδεοληπτικές και Ψυχαναγκαστικές Προσωπικότητες

Στις δυτικές κοινωνίες υπάρχει μια πληθώρα ατόμων που έχουν οργανώσει την προσωπικότητά τους γύρω από τη σκέψη και την πράξη. Ο δυτικός πολιτισμός, σε φανερή αντίθεση με κάποιες ασιατικές ή τριτοκοσμικές κοινωνίες, τοποθετεί τον επιστημονικό ορθολογισμό και την επίτευξη των προσωπικών στόχων υψηλότερα από τις περισσότερες άλλες ιδιότητες. Όταν η σκέψη και η δράση αποτελούν την κινητήρια δύναμη ενός ατόμου σε βάρος των συναισθημάτων, των αισθήσεων, της διαίσθησης, της ονειροπόλησης, της δημιουργικής καλλιτεχνίας και άλλων καταστάσεων που δεν διέπονται από ορθολογισμό, συμπεραίνουμε ότι υπάρχει μια ιδεοψυχαναγκαστική δομή προσωπικότητας. Πολλά αξιοθαύμαστα άτομα ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Ένας δικηγόρος που απολαμβάνει τη συγγραφή και την παρουσίαση νομικών επιχειρημάτων λειτουργεί ψυχολογικά με βάση τη λογική και τη δράση. Κάποιος που ενδιαφέρεται για την οικολογία, αντλώντας αυτοεκτίμηση από την εμπλοκή του σε διάφορες περιβαλλοντικές πολιτικές, ωθείται από τα ίδια κίνητρα. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι υπάρχουν άτομα στα οποία αν και η σκέψη έχει επενδυθεί με μεγάλη ποσότητα λίμπιντο, ωστόσο παραμένουν σχετικά αδιάφορα για τη δράση και το αντίστροφο. Συχνά οι καθηγητές φιλοσοφίας π.χ. έχουν ιδεοληπτική αλλά όχι ψυχαναγκαστική δομή χαρακτήρα. Αντλούν ευχαρίστηση και αυτοεκτίμηση από τη διανοητική δραστηριότητα, χωρίς να αισθάνονται πίεση να εφαρμόσουν τις ιδέες τους στην πράξη. Οι ιδεοληψίες (οι επίμονες, ανεπιθύμητες σκέψεις) και οι ψυχαναγκασμοί (οι επίμονες, ανεπιθύμητες πράξεις) μπορούν να συμβούν στον καθένα, όχι μόνο σε εκείνους που είναι χαρακτηρολογικά ιδεοληπτικοί και ψυχαναγκαστικοί. Δεν υποφέρουν όλα τα ιδεοληπτικά και ψυχαναγκαστικά άτομα από επαναλαμβανόμενες ενοχλητικές σκέψεις ή δεν εμπλέκονται σε συμπεριφορές στις οποίες είναι ανίκανα να αντισταθούν. Χαρακτηρίζουμε αυτά τα άτομα ιδεοψυχαναγκαστικά επειδή η στρατηγική αντιμετώπισης που χρησιμοποιούν διακρίνεται από τις ίδιες άμυνες που είναι υπεύθυνες για την πρόκληση των ιδεοληπτικών και ψυχαναγκαστικών συμπτωμάτων. Διευκρίνιση: Οι ιδεοληψίες και οι ψυχαναγκασμοί αποτελούν συμπτώματα. Όταν το μυαλό «κολλάει» επίμονα σε μια σκέψη που συνήθως είναι ανεπιθύμητη, δυσάρεστη ή ακόμα και παράλογη, τότε μιλάμε για ιδεοληψία. Το συγκεκριμένο άτομο δεν μπορεί, για ένα διάστημα τουλάχιστον, να αλλάξει το περιεχόμενο της σκέψης του. Η τάση αυτή είναι επαναλαμβανόμενη και άρα πολύ κουραστική μέχρι και ανυπόφορη. Κάτι παρόμοιο συναντάμε και στις υποτιθέμενες υποχρεωτικές πράξεις. Το συγκεκριμένο άτομο «πρέπει» να κάνει μια κίνηση ή πράξη για να ηρεμήσει. Πρέπει π.χ. να ισιώσει τον πίνακα, να σιγουρευτεί ότι έκλεισε την πόρτα, έσβησε τα φώτα κλπ., να κάνει τον σταυρό του έξω από μια εκκλησία, να μετρήσει τα χρήματα που έχει και να τα τοποθετήσει στο πορτοφόλι του με κάποιο συγκεκριμένο τρόπο κλπ. Οι τάσεις αυτές που επίσης έχουν επαναλαμβανόμενο χαρακτήρα, μέχρι ενός ορίου δεν δημιουργούν προβλήματα. Όταν όμως «πρέπει» ένα άτομο να επιστρέψει στο σπίτι του για να ελέγξει αν έχει κλείσει την πόρτα του κήπου του, παρότι έχει ήδη διανύσει 200 χλμ., τότε πρόκειται για νευρωτικό σύμπτωμα που κάνει τη ζωή τη δική του και των άλλων πολύ κουραστική. Η δομή του ιδεοληπτικού χαρακτήρα διακρίνεται, σύμφωνα με τον Freud , από την τάξη, το πείσμα και τη φιλαργυρία. Άλλοι αναφέρουν την ισχυρογνωμοσύνη, την τάξη, την τελειοθηρία, την ακρίβεια σε χρονικά ζητήματα, τη σχολαστικότητα, τη λιτότητα και τάσεις προς τη διανοητικοποίηση και την εξονυχιστική συζήτηση. Άλλοι πάλι περιγράφουν αυτά τα άτομα ως άκαμπτα, ανελαστικά, χωρίς προσαρμοστικότητα, υπερβολικά ευσυνείδητα, λάτρεις της τάξης και της πειθαρχίας και με μεγάλη επιμονή ακόμη και μπροστά σε υπέρμετρα εμπόδια. Σε γενικές γραμμές είναι άτομα αξιόπιστα και έμπιστα και έχουν υψηλά κριτήρια και ηθικές αξίες. Διακρίνονται από πρακτικό πνεύμα, σαφήνεια και σχολαστικότητα στις ηθικές τους αξιώσεις. Υπό ψυχοπιεστικές συνθήκες ή ακραίες απαιτήσεις αυτά τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας δημιουργούν συμπτώματα τα οποία στη συνέχεια επαναλαμβάνονται τελετουργικά. ΕΝΟΡΜΗΣΗ, ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ Ο Freud υποστήριξε ότι η άσκηση στην τουαλέτα αποτελεί συνήθως την πρώτη συνθήκη στην οποία ένα παιδί πρέπει να απαρνηθεί αυτό που είναι φυσικό για κάτι που είναι κοινωνικά αποδεκτό. Ο ενήλικος και το παιδί που εκπαιδεύεται πολύ πρώιμα ή πολύ αυστηρά ή μέσα σε μια ατμόσφαιρα επιζήμιου γονεΐκού ενδιαφέροντος εμπλέκονται σε μια διαμάχη που το παιδί είναι καταδικασμένο να χάσει. Η εμπειρία ότι υφίσταται έλεγχο και κριτική και η απαίτηση ότι πρέπει να αποδίδει σύμφωνα με κάποιο πρόγραμμα συχνά προκαλεί συναισθήματα θυμού και επιθετικές φαντασιώσεις για την κένωση, με αποτέλεσμα το παιδί να βιώνει αυτά τα συναισθήματα σαν ένα κακό, σαδιστικό, βρώμικο τμήμα του εαυτού, και να ντρέπεται γι'αυτό. Η ανάγκη να αισθάνεται ότι έχει τον έλεγχο, ότι είναι καθαρό και λογικό και όχι ανεξέλεγκτο, αλλοπρόσαλλο και βρώμικο και να βιώνει συναισθήματα όπως θυμό και ντροπή γίνονται σημαντικά για τη διατήρηση της ταυτότητας και της αυτοεκτίμησης. Ένα αυστηρό υπερεγώ που λειτουργεί σύμφωνα με τον κανόνα «όλα ή τίποτα» βασίζεται σε τέτοιες εμπειρίες και εκδηλώνεται με μια άκαμπτη ηθική η οποία ονομάστηκε ειρωνικά «ηθική του σφικτήρα». Η κύρια συναισθηματική σύγκρουση στα ιδεοληπτικά και ψυχαναγκαστικά άτομα είναι η οργή, επειδή υπόκεινται σε έλεγχο, ενάντια στο φόβο ότι μπορεί να καταδικαστούν ή να τιμωρηθούν, αλλά αυτό που εντυπωσιάζει τους θεραπευτές που εργάζονται με τα άτομα αυτά είναι ότι το συναίσθημά τους είναι βουβό, καταπιεσμένο, μη διαθέσιμο ή εκλογικευμένο. Οι λέξεις χρησιμοποιούνται για να κρύψουν τα συναισθήματα και όχι για να τα εκφράσουν. Κάθε θεραπευτής μπορεί να θυμηθεί περιπτώσεις στις οποίες ρώτησε έναν ιδεοληπτικό ασθενή πως ένιωσε για κάτι και έλαβε ως απάντηση τι σκεφτόταν. Μια σημαντική εξαίρεση στον κανόνα του κρυμμένου συναισθήματος σε αυτή τη διαγνωστική ομάδα είναι η οργή: ένα ιδεοληπτικό άτομο δέχεται το θυμό του, εάν του φαίνεται λογικός και δικαιολογημένος. Έτσι, η αγανάκτηση που θεωρεί δικαιολογημένη γίνεται ανεκτή ή ακόμη και αντικείμενο θαυμασμού. Ο εκνευρισμός του όμως, επειδή δεν έλαβε κάτι που επιθυμούσε, δεν θεωρείται ανεκτός. Η ντροπή είναι το δεύτερο συναίσθημα που εξαιρείται από το γενικό κανόνα σχετικά με την απόκρυψη των συναισθημάτων. Αυτό συμβαίνει γιατί τα άτομα αυτά έχουν υψηλές προσδοκίες από τον εαυτό τους, τις οποίες προβάλλουν στο θεραπευτή, στη συνέχεια, αισθάνονται αμήχανα όταν συνειδητοποιούν ότι αδυνατούν να ανταποκριθούν στα κριτήρια που οι ίδιοι έθεσαν για κατάλληλες σκέψεις και πράξεις. ΑΜΥΝΤΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ Η κύρια άμυνα των ατόμων με ιδεοληπτική προσωπικότητα είναι η μόνωση, ενώ η κύρια αμυντική διεργασία των ψυχαναγκαστικών ατόμων είναι η ακύρωση. Γνωστικές άμυνες. Τα ιδεοληπτικά άτομα δίνουν υπέρμετρη αξία στο γνωστικό παράγοντα και στη διάνοια. Έχουν την τάση να υποτιμούν τα συναισθήματά τους, διότι σχετίζονται με την παιδικότητα, την αδυναμία, την απώλεια του ελέγχου, την αποδιοργάνωση και τη χυδαιότητα. Κατά συνέπεια, μειονεκτούν σε περιπτώσεις κατά τις οποίες τα συναισθήματα, οι σωματικές αισθήσεις και η φαντασία διαδραματίζουν έναν ισχυρό ρόλο. Τα ιδεοληπτικά άτομα που κατέχουν σημαντικές θέσεις εργασίας δεν δίνουν στον εαυτό τους την ευκαιρία να χαλαρώσει και βλάπτουν τους υφισταμένους τους κάνοντας τη σκληρή δουλειά κανόνα. Συχνά είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά όταν αναλαμβάνουν επίσημους, δημόσιους ρόλους, ωστόσο είναι έξω από τα νερά τους όταν εμπλέκονται σε ερωτικές και πιο οικείες σχέσεις. Παρόλο που έχουν την ικανότητα να αγαπούν, συχνά δυσκολεύονται να εκφράσουν τρυφερότητα χωρίς να βιώσουν άγχος και ντροπή. Κατά συνέπεια, αντιστρέφουν τις συναισθηματικές σε γνωστικές αλληλεπιδράσεις. Συμπεριφορικές άμυνες. Η ακύρωση είναι ο καθοριστικός αμυντικός μηχανισμός που χαρακτηρίζει τα συμπτώματα και τη δομή της ιδεοψυχαναγκαστικής προσωπικότητας. Τα ψυχαναγκαστικά άτομα επιστρατεύουν την ακύρωση με πράξεις που έχουν το ασυνείδητο νόημα της επανόρθωσης ή/και της μαγικής προστασίας. Η ψυχαναγκαστικότητα διαφοροποιείται από την παρόρμηση ως προς το ότι μια ενέργεια επαναλαμβάνεται ακατάπαυστα με έναν τυποποιημένο και μερικές φορές κλιμακούμενο τρόπο. Οι ψυχαναγκαστικές ενέργειες διαφέρουν επίσης από την «εκδραμάτιση», επειδή δεν υποκινούνται από την ανάγκη για κυριαρχία σε εμπειρίες του παρελθόντος οι οποίες δεν έγιναν αντικείμενο επεξεργασίας μέσα από την αναβίωση τους. Η ψυχαναγκαστική δραστηριότητα είναι γνωστή σε όλους μας: το να φάμε και την τελευταία μπουκιά από το πιάτο μας τη στιγμή που δεν πεινάμε άλλο, το καθάρισμα του σπιτιού όταν θα έπρεπε να διαβάζουμε για τις εξετάσεις μας, ή άσκηση κριτικής σε κάποιον που μας ενοχλεί, παρόλο που γνωρίζουμε εκ των προτέρων ότι το μόνο που θα καταφέρουμε είναι να αποκτήσουμε έναν εχθρό, το να ρίξουμε «μόνο ένα ακόμη» κέρμα στον κουλοχέρη κ.λ.π. Όποια και αν είναι τα καταναγκαστικά πρότυπα ενός ατόμου, η διαφορά ανάμεσα σε αυτό που νιώθει ότι είναι υποχρεωμένο να κάνει και σε αυτό που είναι λογικό να κάνει είναι ορατή. Οι ψυχαναγκαστικές ενέργειες μπορεί να είναι επιζήμιες ή ωφέλιμες. Αυτό που τις κάνει ψυχαναγκαστικές δεν είναι η καταστροφικότητά τους, αλλά η ενορμητική τους φύση. Οι ψυχαναγκαστικές ενέργειες έχουν το ασυνείδητο νόημα της ακύρωσης ενός εγκλήματος. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα εγκλήματα ενός ψυχαναγκαστικού ατόμου υπάρχουν κυρίως στη φαντασία του. Η πλειοψηφία των ατόμων που καθαρίζουν ψυχαναγκαστικά το πιάτο τους αισθάνονταν ενοχές όταν ήταν παιδιά, επειδή άφηναν το φαγητό τους τη στιγμή που στον υπόλοιπο κόσμο υπήρχε τόση εξαθλίωση. Η ψυχαναγκαστική συμπεριφορά ενός ατόμου προδίδει, επίσης, ασυνείδητες φαντασιώσεις παντοδύναμου ελέγχου. Εάν πιστεύω ότι οι φαντασιώσεις μου και οι επιθυμίες μου είναι επικίνδυνες, ότι είναι ισοδύναμες με πανίσχυρες πράξεις, θα προσπαθήσω να τις συγκρατήσω με μια αντίθετη δύναμη που είναι εξίσου ισχυρή. Ένας παίχτης που εκτελεί μια τελετουργία πριν από κάθε αγώνα, ένας ιερέας που αισθάνεται άγχος εάν ξεχάσει κάποιον και δεν τον συμπεριλάβει στην προσευχή, μια έγκυος που φτιάχνει και ξαναφτιάχνει τη βαλίτσα της για το μαιευτήριο, όλοι αυτοί πιστεύουν ότι μπορούν να ελέγξουν αυτό που είναι ανεξέλεγκτο, εάν καταφέρουν να κάνουν το σωστό πράγμα. Αντιδραστικός σχηματισμός. Ο Freud θεωρούσε ότι η ευσυνειδησία, η σχολαστικότητα, η οικονομία και η επιμέλεια των ιδεοψυχαναγκαστικών ατόμων αποτελούσαν αντιδραστικούς σχηματισμούς ενάντια σε επιθυμίες να είναι ανυπάκουα, ακατάστατα, σπάταλα και ανυπότακτα, και ότι ένας παρατηρητής εύκολα θα διέκρινε στον υπερβολικό τρόπο ανταπόκρισης των ιδεοληπτικών και ψυχαναγκαστικών ασθενών μια υπόνοια ύπαρξης των τάσεων στις οποίες εναντιώθηκαν. Ένας άντρας που επιμένει πεισματικά να οδηγήσει, ακόμη και όταν είναι εξουθενωμένος, φανερώνει την πεποίθηση ότι η αποτροπή ενός ατυχήματος εξαρτάται κυρίως από το εάν έχει ο ίδιος τον έλεγχο του αυτοκινήτου και όχι από το συνδυασμό της καλής οδήγησης και λίγης καλής τύχης. Επιμένοντας, ωστόσο, να έχει τόσο έλεγχο ουσιαστικά δεν έχει κανέναν έλεγχο. Ο αντιδραστικός σχηματισμός είναι και μια άμυνα ενάντια στην ανοχή της αμφιθυμίας. Με τους ιδεοληπτικούς και τους ψυχαναγκαστικούς ασθενείς ένας θεραπευτής εντυπωσιάζεται από την καθήλωσή τους και στις δύο πλευρές της σύγκρουσης: ανάμεσα στη συνεργασία και την ανυπακοή, την ανάληψη πρωτοβουλίας και τη νωθρότητα, την καθαριότητα και την ακαταστασία, την τάξη και την αταξία, την οικονομία και τη σπατάλη. Κάθε ψυχαναγκαστικά οργανωμένο άτομο φαίνεται να έχει στο σπίτι του ένα ακατάστατο συρτάρι. Άτομα που αποτελούν υπόδειγμα ηθικής μπορεί να έχουν μια νησίδα διαφθοράς: ένας ιερέας ή θεολόγος για παράδειγμα, μπορεί να έχει στην κατοχή του μια μεγάλη πορνογραφική συλλογή. Άτομα που προσπαθούν σκληρά να επιδεικνύουν σωστή και υπεύθυνη συμπεριφορά μπορεί να αγωνίζονται ενάντια σε πιο ισχυρούς πειρασμούς από αυτούς που αντιμετωπίζουν οι περισσότεροι από εμάς. Εάν αυτό είναι αλήθεια, τότε δεν θα πρέπει να μας εκπλήσσει το γεγονός ότι μόνο εν μέρει έχουν την ικανότητα να αντιτίθενται στις παρορμήσεις που τόσο φοβούνται. (τα σιγανά ποτάμια.........). ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΙΣ ΙΔΕΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Οι γονείς και όσοι έχουν αναλάβει τη φροντίδα των παιδιών που αναπτύσσουν ιδεοψυχαναγκαστική οργάνωση έχουν τη φήμη ότι θέτουν υψηλά κριτήρια για τη συμπεριφορά τους και αναμένουν τη συμμόρφωση των παιδιών τους από την πρώιμη ακόμη ηλικία. Έχουν την τάση να είναι αυστηροί και συνεπείς τόσο στην ανταμοιβή της καλής συμπεριφοράς όσο και στην τιμωρία της κακής. Όταν, παράλληλα είναι στοργικοί και τρυφεροί με τα παιδιά τους, τότε συμβάλλουν στην καλή συναισθηματική τους ανάπτυξη και οι άμυνες που αναπτύσσουν τα οδηγούν σε επιτεύγματα που δικαιώνουν τη σχολαστική αφοσίωση των γονέων τους. Όταν όμως οι γονείς είναι αδικαιολόγητα αυστηροί ή έχουν υπερβολικές απαιτήσεις για την ηλικία του παιδιού, καταδικάζοντας όχι μόνο την απαράδεκτη συμπεριφορά αλλά και τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις φαντασιώσεις των παιδιών τους, τότε οι ιδεοληπτικοί και ψυχαναγκαστικοί τρόποι προσαρμογής των παιδιών μπορεί να λάβουν προβληματική μορφή. Αυτό που είναι σημαντικό για τα ιδεοληπτικά και ψυχαναγκαστικά άτομα είναι η κεντρικότητα που κατέχουν τα ζητήματα ελέγχου στην οικογένεια καταγωγής τους. Μια μητέρα που επιβάλλει ένα ορισμένο πρόγραμμα για τις απεκκριτικές λειτουργίες του παιδιού της ενδεχομένως να «ταΐζει το παιδί της με πρόγραμμα», να απαιτεί από αυτό να κοιμάται συγκεκριμένες ώρες, να εμποδίζει πολλές μορφές αυθόρμητης κινητικής δραστηριότητας, να απαγορεύει τον αυνανισμό, να επιμένει στην ανάληψη της συμβατικής σεξουαλικής συμπεριφοράς ανάλογα με το φύλο, να τιμωρεί τη χρήση χυδαίων εκφράσεων και ούτω καθεξής. Ένας πατέρας που είναι αρκετά απαγορευτικός (προκαλώντας παλινδρομήσεις από τα οιδιπόδεια στα πρωκτικά ζητήματα) ίσως ήταν επίσης συγκρατημένος με το παιδί του όταν εκείνο ήταν βρέφος, αυστηρός όταν το παιδί του ήταν νήπιο και αυταρχικός κατά τη διάρκεια της σχολικής ηλικίας. Παλαιότερα οι γονείς δικαιολογούσαν τις πράξεις τους με βάση την ηθική, για παράδειγμα, με φράσεις όπως: «Δεν μου αρέσει να σε τιμωρώ, αλλά είναι για το καλό σου». Η καλή συμπεριφορά ήταν συνδεδεμένη με την αρετή. Ο αυτοέλεγχος και η αναβολή της ικανοποίησης εξιδανικεύτηκαν ως χαρακτηριστικά της προσωπικότητας. Έτσι σήμερα συναντούμε λιγότερα ιδεοληπτικά και ψυχαναγκαστικά άτομα που ασχολούνται υπερβολικά με θέματα ηθικής σε σχέση με την εποχή του Freud . Ωστόσο, πολλές σύγχρονες οικογένειες για τις οποίες ο έλεγχος της συμπεριφοράς είναι σημαντικός ενθαρρύνουν την υιοθέτηση ιδεοληπτικών και ψυχαναγκαστικών προτύπων, προκαλώντας όμως ένα αίσθημα ντροπής και όχι ενοχές. Διάφορα μηνύματα όπως: «Τι θα σκεφτούν οι άλλοι για σένα, εάν παχύνεις;», ή «Τα άλλα παιδιά δεν θα θέλουν να παίξουν μαζί σου, εάν φέρεσαι έτσι», ή «Εάν δεν έχεις καλύτερες επιδόσεις, δεν θα φοιτήσεις ποτέ σε ένα καλό σχολείο», είναι, σύμφωνα με πολλούς κλινικούς και κοινωνικούς παρατηρητές, πιο συνηθισμένα μηνύματα από αυτά που τονίζουν την ατομική ευσυνειδησία και τις ηθικές συνέπειες της συμπεριφοράς. Για την διαμόρφωση της ιδεοληπτικής και ψυχαναγκαστικής προσωπικότητας έχει επισημανθεί, επίσης, ένα άλλο είδος οικογενειακού ιστορικού, το οποίο είναι εντελώς αντίθετο από την υπέρμετρα ελεγκτική, ηθοπλαστική ανατροφή. Μερικά άτομα αισθάνονται τόσο στερημένα από σαφή οικογενειακά σημεία αναφοράς, τόσο αφημένα στην τύχη τους και παραμελημένα, από τους ενήλικους γύρω τους, ώστε για να παρακινήσουν τον εαυτό τους να μεγαλώσει θέτουν εξιδανικευμένα και αυστηρά κριτήρια για τη συμπεριφορά και τα συναισθήματά τους, τα οποία αντλούν από το ευρύτερο πολιτισμικό πλαίσιο στο οποίο ζουν. Επειδή ακριβώς αυτά τα κριτήρια είναι θεωρητικά και δεν προβάλλονται με τη μορφή ενός ζωντανού προτύπου από το στενό κοινωνικό περίγυρο, τείνουν να είναι πολύ αυστηρά και δεν λαμβάνουν υπόψη τους τις ανθρώπινες ανάγκες. Ο ΙΔΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΟΣ ΕΑΥΤΟΣ Τα ιδεοληπτικά και ψυχαναγκαστικά άτομα ενδιαφέρονται πάρα πολύ για ζητήματα ελέγχου και ηθικής ορθότητας. Εξισώνουν την ορθή συμπεριφορά με τη συγκράτηση τμημάτων του εαυτού τους που σχετίζονται με την επιθετικότητα, τη σεξουαλική επιθυμία και τις συναισθηματικές ανάγκες, θέτοντάς τα υπό αυστηρό έλεγχο. Έχουν την τάση να είναι άτομα βαθιά θρησκευόμενα και άξια εμπιστοσύνης, τα οποία εργάζονται σκληρά και ασκούν αυτοκριτική. Η αυτοεκτίμησή τους προέρχεται από την εκπλήρωση των απαιτήσεων των γονεΐκών προσώπων που έχουν εσωτερικεύσει, πρόκειται για απαιτήσεις οι οποίες θέτουν υψηλά κριτήρια τόσο για τη συμπεριφορά όσο και, ορισμένες φορές, για τη σκέψη. Ανησυχούν πολύ, ειδικά σε περιπτώσεις που καλούνται να κάνουν μια επιλογή, και μπορούν εύκολα να παραλύσουν ψυχολογικά όταν αυτή η επιλογή έχει σοβαρές συνέπειες. Αυτή η παράλυση είναι ένα ιδιαίτερα αρνητικό αποτέλεσμα της απροθυμίας των ιδεοληπτικών ατόμων να προχωρήσουν σε μια επιλογή που μπορεί να είναι ακατάλληλη. Οι πρώτοι αναλυτές ονόμασαν αυτό το φαινόμενο «μανία της αμφιβολίας». Προσπαθώντας να διατηρήσουν όλες τις εναλλακτικές επιλογές ανοικτές, έτσι ώστε να μπορούν να διατηρούν (φαντασιωσικό) έλεγχο πάνω σε όλα τα πιθανά αποτελέσματα, τα ιδεοληπτικά άτομα καταλήγουν να μην έχουν επιλογές. Αναβάλλουν τη λήψη μιας απόφασης μέχρις ότου καταστεί σαφές ποια θα ήταν η «τέλεια» απόφαση, αυτή δηλαδή που θα ήταν απαλλαγμένη από ενοχή και αβεβαιότητα. Είναι συνηθισμένο τα άτομα αυτά να έρχονται για θεραπεία προσπαθώντας να επιλύσουν την αμφιθυμία μεταξύ δύο πιθανών συντρόφων, δύο ανταγωνιστικών πανεπιστημιακών προγραμμάτων, δύο αντίθετων ευκαιριών για εργασία και άλλα συναφή διλήμματα. Ο φόβος αυτών των ατόμων μήπως πάρουν μια «λανθασμένη» απόφαση, παράλληλα με την τάση τους να καταλήγουν σε αποφάσεις με έναν εντελώς ορθολογικό τρόπο - συνηθίζουν ιδιαίτερα να φτιάχνουν λίστες με τα υπέρ και τα κατά της κάθε περίπτωσης - συχνά παρασύρουν ένα θεραπευτή να εκφράσει τη γνώμη του σχετικά με την επιλογή που του φαίνεται προτιμότερη, στην οποία ένας ιδεοληπτικός ασθενής απαντά αμέσως με αντίθετα επιχειρήματα. Η πασίγνωστη φράση «ναι, αλλά...» που χαρακτηρίζει τα άτομα με αυτή τη διαταραχή θα πρέπει να θεωρηθεί, τουλάχιστον εν μέρει, μια προσπάθεια αποφυγής της ενοχής που εμφανίζεται αναπόφευκτα με την ανάληψη κάποιας δράσης. Ένα δυσάρεστο αποτέλεσμα αυτής της ψυχολογίας είναι μια τάση αναβολής και χρονοτριβής μέχρις ότου οι εξωτερικές συνθήκες, όπως η απόρριψη ενός ερωτικού συντρόφου ή η παρέλευση μιας προθεσμίας, καθορίσουν τελικά την κατάσταση. Τα άτομα με ψυχαναγκαστική οργάνωση αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα με την ενοχή και την αυτονομία, αλλά το λύνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση: περνούν στη δράση, προτού σκεφτούν εναλλακτικές επιλογές. Εκεί όπου ένα ιδεοληπτικό άτομο αναβάλλει και χρονοτριβεί, ένα ψυχαναγκαστικό άτομο κάνει πρόσω ολοταχώς. Για τα ψυχαναγκαστικά άτομα, διάφορες δεδομένες καταστάσεις έχουν χαρακτηριστικά τα οποία αξιώνουν συγκεκριμένες συμπεριφορές. Αυτές δεν είναι πάντοτε ανόητες ή αυτοκαταστροφικές, όπως, για παράδειγμα, το χτύπημα ενός ξύλου κάθε φορά που κάποιος κάνει μια αισιόδοξη πρόβλεψη ή η σεξουαλική επαφή κάθε φορά που μια κατάσταση αποκτά σεξουαλική χροιά, αντίστοιχα. Ο ψυχαναγκασμός για δράση έχει την ίδια επίδραση στην αυτονομία όπως και η ιδεοληπτική αποφυγή της δράσης. Τόσο η πραξιακή σκέψη όσο και η έκφραση συναισθημάτων αποφεύγονται ώστε να μην παρατηρήσει το άτομο ότι πραγματικά κάνει μια επιλογή. Η επιλογή συνεπάγεται την ευθύνη ενός ατόμου για τις ενέργειές του και η υπευθυνότητα σχετίζεται με την ανοχή φυσιολογικών επιπέδων ενοχής και ντροπής. Η μη νευρωτική ενοχή αποτελεί μια φυσική αντίδραση ενός ατόμου που ασκεί κάποια ισχύ, και η ευαλωτότητα στην ντροπή συνδέεται με την εκούσια δράση που μπορεί να είναι ορατή από τους άλλους. Τόσο τα ιδεοληπτικά όσο και τα ψυχαναγκαστικά άτομα είναι σε τέτοιο βαθμό διαποτισμένα με παράλογη ενοχή και ντροπή, ώστε δεν μπορούν να ανεχτούν πλέον αυτά τα συναισθήματα. Τα ιδεοληπτικά άτομα συντηρούν την αυτοεκτίμησή τους μέσα από τη σκέψη. Τα ψυχαναγκαστικά άτομα κάνουν το ίδιο μέσω της ανάληψης δράσης. Η απώλεια της εργασίας αποτελεί πλήγμα για το καθένα από εμάς, αλλά για ένα ψυχαναγκαστικό άτομο η ίδια κατάσταση έχει καταστρεπτικές συνέπειες, επειδή η εργασία είναι η πρωταρχική πηγή της αυτοεκτίμησής του. Στους ψυχαναγκαστικούς ασθενείς οι οποίοι κυριαρχούνται από ενοχή η φύση της κατάθλιψης που τους κυριεύει είναι πολύ περισσότερο μελαγχολική από ό,τι ναρκισσιστική. Παράλληλα επικρατεί μέσα τους μια αντίληψη του εαυτού τους ως κακού, η οποία χαρακτηρίζεται από απώλεια ελέγχου και καταστροφικότητα. Τα ιδεοληπτικά και ψυχαναγκαστικά άτομα φοβούνται τα εχθρικά τους συναισθήματα και υποφέρουν από υπερβολική αυτοκριτική τόσο για την πραγματική όσο και για τη νοερή επιθετικότητα. Ανάλογα με το περιεχόμενο των μηνυμάτων που λαμβάνουν από τις οικογένειές τους διακατέχονται από μεγάλο άγχος για τον κίνδυνο να ενδώσουν στην ασέλγεια, την απληστία, τη ματαιοδοξία, την οκνηρία, το φθόνο και άλλες παρόμοιες καταστάσεις. Αντί να αποδεχτούν τέτοιου είδους στάσεις και να στηρίξουν τον αυτοσεβασμό τους ή την αυτοκριτική τους αποκλειστικά στον τρόπο που συμπεριφέρονται, θεωρούν ότι ακόμη και το να αισθανθούν τέτοιες παρορμήσεις είναι κατακριτέο. Όπως και οι ηθικοί μαζοχιστές, με τους οποίους μοιράζονται την τάση για υπερβολική ευσυνειδησία και αγανάκτηση, μπορεί να τρέφουν ένα είδος κρυφής ματαιοδοξίας σχετικά με την αυστηρότητα των απαιτήσεων που έχουν για τον εαυτό τους. Αξιολογούν τον αυτοέλεγχο υψηλότερα από τις περισσότερες άλλες αρετές και δίνουν έμφαση σε γνωρίσματα όπως η πειθαρχία, η τάξη, η αξιοπιστία, η νομιμότητα, η τιμιότητα και η καρτερία. Η δυσκολία τους να αναστείλουν τον έλεγχο συχνά μειώνει την ικανότητά τους σε τομείς όπως η σεξουαλικότητα, το παιχνίδι, το χιούμορ και ο αυθορμητισμός. Σε μια προσπάθεια να παρακάμψουν τη συνολική σημασία μιας απόφασης ή αντίληψης, η εκτίμηση των οποίων μπορεί να προκαλέσει ενοχή, καθηλώνονται σε συγκεκριμένες λεπτομέρειες ή συνέπειες ( Τι θα συμβεί, αν....). Δεν μπορούν - και ασυνείδητα δεν θέλουν - να δουν το δάσος αλλά μόνο τα δέντρα. ΠΗΓΗ:papapan.gr